ატომური ენერგიის საერთაშორისო სააგენტოს (IAEA) უახლესმა ანგარიშებმა ირანის ბირთვულ პროგრამაში სახიფათო ესკალაცია გამოავლინა. დოკუმენტების თანახმად, თეირანმა მის ობიექტებზე ისრაელის სავარაუდო თავდასხმამდე 60%-მდე გამდიდრებული ურანის მარაგი გაზარდა. ეს განვითარება იწვევს ღრმა საერთაშორისო შეშფოთებას იმის თაობაზე, რომ ირანი ბირთვული იარაღის შექმნის ზღვარს უახლოვდება.
ბირთვული ესკალაციის ფონი
ეს ნაბიჯი 2015 წლის ბირთვული შეთანხმების (JCPOA) შესუსტებისა და ირანს, დასავლეთის ქვეყნებსა და ისრაელს შორის არსებული დაძაბულობის ფონზე გადაიდგა. ურანის 60%-მდე გამდიდრება კრიტიკული ნაბიჯია, რადგან ტექნიკურად ძალიან ახლოსაა სამხედრო დონის, დაახლოებით 90%-იან, გამდიდრებასთან. ირანის ობიექტებზე ბოლოდროინდელმა თავდასხმებმა შეაფერხა IAEA-ს შესაძლებლობა, ჩაეტარებინა სრულყოფილი საველე ინსპექტირება, რამაც გამოიწვია ირანის ბირთვული საქმიანობისა და მასალების შესახებ „ცოდნის უწყვეტობის“ დაკარგვა.
სტრატეგიული შედეგები და საერთაშორისო შეშფოთება
ექსპერტების გათვლებით, დაგროვილი მაღალგამდიდრებული ურანის მარაგი თეორიულად აძლევს ირანს შესაძლებლობას, აწარმოოს 10-მდე ატომური ბომბი, თუ ის ამ გზის არჩევას გადაწყვეტს. ეს ვითარება წარმოადგენს „წითელ ხაზს“ მრავალი ქვეყნისთვის, განსაკუთრებით ისრაელისა და შეერთებული შტატებისთვის. IAEA-ს გენერალურმა დირექტორმა, რაფაელ გროსიმ, სერიოზული შეშფოთება გამოთქვა და ხაზგასმით აღნიშნა, რომ არსებული სიტუაცია არამდგრადია. გროსიმ მოითხოვა მოლაპარაკებების დაუყოვნებლივ და უპირობო განახლება, რათა IAEA-ს ინსპექტორებს სრული წვდომა მიეცეთ და მონიტორინგის მექანიზმები აღდგეს.
დასკვნა
ირანის მიერ 60%-მდე გამდიდრებული ურანის მარაგის გაზრდა, შემცირებულ საერთაშორისო ზედამხედველობასთან ერთად, რეგიონს ბირთვული იარაღის გავრცელების კრიზისის ზღვარზე აყენებს. IAEA-ს მოწოდება დიპლომატიისკენ წარმოადგენს ბოლო შესაძლებლობას, რათა თავიდან იქნას აცილებული კონფრონტაცია, რომელსაც შესაძლოა კატასტროფული შედეგები მოჰყვეს რეგიონული და გლობალური სტაბილურობისთვის.
