თეირანი ბირთვული თანამშრომლობისთვის ახალ პირობებს აწესებს
გაზრდილი რეგიონული დაძაბულობის ფონზე, თეირანმა ოფიციალურად განაცხადა, რომ ატომური ენერგიის საერთაშორისო სააგენტოსთან (IAEA) ნებისმიერი მომავალი თანამშრომლობა დამოკიდებულია სრულიად განახლებული ჩარჩო-ხელშეკრულების ჩამოყალიბებაზე. ეს მოთხოვნა მის ბირთვულ ობიექტებთან ახლოს განხორციელებულ სამხედრო დარტყმებს მოჰყვა, რაც ირანელი ოფიციალური პირების მტკიცებით, ვერიფიკაციისა და მონიტორინგის ახალ მიდგომას საჭიროებს.
გადაწყვეტილების ფონი
ეს გამკაცრებული პოზიცია ბოლოდროინდელ სამხედრო დაპირისპირებას უკავშირდება, როდესაც ირანმა ისრაელზე ფართომასშტაბიანი თავდასხმა დრონებითა და რაკეტებით განახორციელა, ხოლო ისრაელმა საპასუხო მიზანმიმართული დარტყმები ქალაქ ისპაჰანის მახლობლად განახორციელა, სადაც კრიტიკული ბირთვული ინფრასტრუქტურა მდებარეობს. მიუხედავად იმისა, რომ პირველადი ინფორმაციით, თავად ბირთვულ ობიექტებს პირდაპირი ზიანი არ მიადგა, ინციდენტმა თეირანს მისცა საბაბი, ეჭვქვეშ დააყენოს არსებული უსაფრთხოების პროტოკოლები და მოითხოვოს ახალი პირობები, რაც მას ინსპექციებზე მეტ კონტროლს მისცემს.
სტრატეგიული შედეგები
ირანის მოთხოვნა ახალი ჩარჩოს შესახებ ფართოდ განიხილება, როგორც დროის გაჭიანურებისა და მოგების ტაქტიკა, მაშინ როცა ის აგრძელებს თავისი ბირთვული პროგრამის გაფართოებას საერთაშორისო მეთვალყურეობის მიღმა. ამჟამად, IAEA-ს არ აქვს წვდომა ირანის გამდიდრებული ურანის მარაგების შესახებ კრიტიკულ მონაცემებზე, რაც სერიოზულ შეშფოთებას იწვევს და ამცირებს ბირთვული იარაღის შესაქმნელად საჭირო პოტენციურ „გარღვევის დროს“. IAEA-ს გენერალური დირექტორი რაფაელ გროსი ცდილობს დიპლომატიური გადაწყვეტის მოძიებას და აფრთხილებს, რომ ეს კრიტიკული მოლაპარაკებები უსასრულოდ ვერ გაგრძელდება.
ევროპული „სნეპბექის“ ვარიანტი
ეს დიპლომატიური დაპირისპირება ვითარდება იმ ფონზე, როდესაც ევროპული ძალები (E3: ბრიტანეთი, საფრანგეთი და გერმანია) ააქტიურებენ დისკუსიებს გაეროს უშიშროების საბჭოს 2231-ე რეზოლუციით გათვალისწინებული „სნეპბექის“ მექანიზმის (snapback) ამოქმედების შესახებ. ეს ნაბიჯი ხელახლა დააწესებს ირანის წინააღმდეგ 2015 წლამდე არსებულ ყველა გაეროს სანქციას. მიუხედავად იმისა, რომ ასეთი ნაბიჯი მკვეთრად გაზრდის ზეწოლას თეირანზე, ის ასევე საფრთხეს უქმნის თავდაპირველი ბირთვული შეთანხმების ბოლო ნარჩენების ჩამოშლას და დიპლომატიის კარს ხურავს.
დასკვნა
ირანის მოთხოვნა ბირთვულ დაპირისპირებაში ახალ, საშიშ ფაზას აღნიშნავს. მაშინ, როცა თეირანი რეგიონულ კონფლიქტს თავისი პირობების გასატანად იყენებს, საერთაშორისო საზოგადოება არჩევანის წინაშე დგას: აწარმოოს მოლაპარაკებები არათანამშრომელ პარტნიორთან, ან გაზარდოს ზეწოლა სანქციებით. ეს ყველაფერი კი იმ ფონზე ხდება, როდესაც IAEA ფაქტობრივად ბრმაა სწრაფად განვითარებადი ბირთვული პროგრამის რეალური მდგომარეობის მიმართ.
