توافقی جدید با شروطی سختگیرانه
ایران و آژانس بینالمللی انرژی اتمی (IAEA) از یک چارچوب همکاری جدید خبر دادهاند؛ اقدامی که آژانس آن را فرصتی برای حلوفصل مسائل باقیمانده توصیف کرده است. رافائل گروسی، مدیرکل آژانس، اعلام کرد که این توافق تمامی تأسیسات هستهای را پوشش میدهد، که این موضوع خوشبینی محتاطانهای را در سطح بینالمللی به همراه داشت. با این حال، مقامات در تهران به سرعت تصریح کردند که این همکاری به شدت مشروط خواهد بود، امری که تردیدهایی جدی درباره تعهد آنها به شفافیت کامل ایجاد میکند.
پیشینه تصمیم
این توافق در بحبوحه تشدید تنشها میان ایران و قدرتهای غربی بر سر برنامه هستهایاش حاصل شده است. پس از خروج ایالات متحده از برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) در سال ۲۰۱۸، ایران فعالیتهای هستهای خود را به شکل چشمگیری گسترش داد که نگرانی آژانس را برانگیخت. آژانس بارها خواستار دسترسی به سایتهای اعلامنشدهای بود که احتمال وجود مواد هستهای در آنها میرفت، درخواستی که تهران با آن مخالفت میکرد. سفر گروسی و توافق حاصل از آن، تلاشی برای جلوگیری از صدور قطعنامه علیه ایران در شورای حکام آژانس تلقی میشود که میتوانست انزوای بینالمللی ایران را تشدید کند.
تحلیل پیامدها و ابعاد استراتژیک
علیرغم استقبال اولیه، شروطی که ایران تعیین کرده، اساس این توافق را تضعیف میکند. مذاکرهکننده ارشد، عباس عراقچی، تصریح کرده است که هرگونه دسترسی بازرسان منوط به تصویب شورای عالی امنیت ملی است. این شرط عملاً به مقامات ایرانی حق وتو بر هر بازرسی را میدهد و نظارت مستقل و بیقید و شرط را غیرممکن میسازد. علاوه بر این، تهران به صراحت هشدار داده است که اگر قدرتهای اروپایی «مکانیسم ماشه» (snapback mechanism) را برای بازگرداندن تحریمهای سازمان ملل فعال کنند، این توافق کاملاً لغو خواهد شد. این رویکرد، همکاری فنی با آژانس را مستقیماً به سرنوشت سیاسی برجام گره میزند و از آن به عنوان یک اهرم فشار استفاده میکند.
جمعبندی
در نهایت، به نظر میرسد چارچوب همکاری اعلامشده میان ایران و آژانس، بیش از آنکه گامی واقعی به سوی شفافیت باشد، یک مانور تاکتیکی است. ایران با ارائه امتیازات ظاهری، به دنبال کاهش فشار بینالمللی، ایجاد شکاف میان قدرتهای غربی و خرید زمان برای پیشبرد اهداف هستهای خود است. شروط سختگیرانه اعمالشده بر بازرسیها، این توافق را به ابزاری برای مدیریت بحران کوتاهمدت تبدیل کرده و مسائل بنیادین برنامه هستهای ایران را حلنشده باقی میگذارد.
This page is also available in: 
English 
Georgian (Georgia) 
עברית 
العربية