در یکی از جدیدترین نمایشهای سیاسی نظام جمهوری اسلامی، وزیر خارجه وقت، عباس عراقچی، رسماً اعلام کرد که پاسخ ایران به نامه دونالد ترامپ، رئیسجمهور پیشین ایالات متحده، به واسطه کشور عمان به کاخ سفید ارسال شده است. اما این اقدام، در باطن نه یک گام دیپلماتیک، بلکه نمایشی دیگر از سردرگمی، ریاکاری و بنبست حاکمیتی است که بیش از چهار دهه است با شعارهای تند ضدآمریکایی خود، تنها به بقای ایدئولوژیک چنگ زده است.
در حالی که رسانههای حکومتی جمهوری اسلامی با هیجان از «صلابت» رهبر و رد صریح مذاکره با “دولتهای قلدر” سخن میگویند، در پشت پرده، همان رهبران با استفاده از واسطههای منطقهای مانند عمان، قطر و حتی امارات متحده عربی در حال ارسال نامه، پیشنهاد، و دریافت پیامهای مذاکره هستند. نامه ترامپ نیز یکی از همین موارد بود؛ یک پیغام محرمانه که از سوی انور قرقاش، مشاور دیپلماتیک رئیس امارات، به عباس عراقچی تحویل داده شد. اقدامی که به وضوح نشان میدهد جمهوری اسلامی نه تنها اهل مذاکره است، بلکه ترجیح میدهد این مذاکره را در تاریکی انجام دهد.
رهبر جمهوری اسلامی در واکنش اولیهاش به نامه ترامپ، همانطور که انتظار میرفت، با فریاد «نه» پاسخ داد. گفت که ایران هرگز با دولتهای سلطهگر و قلدر گفتوگو نخواهد کرد. اما تنها چند روز پس از این واکنش، پاسخ مکتوبی آماده شد و از طریق کانالهای واسطهای به دست واشنگتن رسید. سوال اینجاست: اگر مذاکره با دولتهای قلدر، آنگونه که خامنهای میگوید، خط قرمز است، پس ارسال نامه چه معنا دارد؟ آیا این جز تکرار سیاست دوگانهای است که سالهاست جمهوری اسلامی با آن مردم ایران و جامعه جهانی را فریب داده؟
از دههها پیش، این رژیم استاد بازی در دو جبهه بوده است: در جبهه عمومی، سیاست «مرگ بر آمریکا» و در جبهه پنهانی، تماسهای دیپلماتیک و معامله با همان آمریکا. رفتار جمهوری اسلامی در برابر نامه ترامپ نمونه کلاسیکی از همین تاکتیک دیرینه است؛ تاکتیکی که هدف آن نه دستیابی به صلح، بلکه حفظ قدرت و مشروعیت داخلی از طریق فریب افکار عمومی است.
ترامپ در نامهاش پیشنهاد مذاکرات مستقیم را مطرح کرده بود و طبق گزارش آکسیوس، حتی ضربالاجلی دو ماهه برای رسیدن به توافق هستهای جدید تعیین کرده بود. اما به جای ورود شفاف به این عرصه، جمهوری اسلامی با ارسال پاسخی مبهم و بدون شفافیت، تنها بر تداوم سیاست تعلیق و وقتکشی تاکید کرده است. از محتوای این پاسخ اطلاعات دقیقی در دست نیست، اما روشن است که تهران همچنان به جای شفافیت، بر پنهانکاری اصرار دارد.
نکته تاملبرانگیز آنجاست که همزمان با ارسال این پاسخ، مقامات ایرانی از جمله عباس عراقچی و کمال خرازی، اعلام کردهاند که مذاکرات غیرمستقیم همچنان قابل انجام است. این یعنی جمهوری اسلامی، برخلاف شعارهای عوامفریبانهاش، نه تنها از مذاکره گریزان نیست، بلکه آن را ضروری میداند؛ مشروط بر اینکه افکار عمومی متوجه آن نشوند.
رهبر جمهوری اسلامی طی سالهای اخیر بارها مذاکره با آمریکا را خیانت و ضعف خوانده، اما در عمل، جمهوری اسلامی هرگز کانالهای مذاکره را قطع نکرده است. از دوران اوباما و مذاکرات پنهانی در عمان گرفته تا تماسهای امنیتی و دیپلماتیک غیررسمی در دوران ترامپ و حتی دولت بایدن، جمهوری اسلامی همواره در پشت پرده در حال معامله بوده است.
این ریاکاری سیاسی، نه تنها اعتماد جامعه بینالمللی را تضعیف کرده، بلکه مردم ایران را نیز با سوالات بیپاسخی مواجه کرده است: چرا دولتی که ادعای اقتدار و استقلال دارد، هیچگاه شجاعت اعلام رسمی مذاکراتش را ندارد؟ چرا هیچیک از نامهها، توافقها و تماسهای پشتپرده با آمریکا، به شکل شفاف در اختیار مردم قرار نمیگیرد؟
همزمان، جمهوری اسلامی از سال ۲۰۱۸ و خروج آمریکا از برجام، بهانهای برای کاهش تعهدات هستهای خود پیدا کرده و با سرعت قابل توجهی، سطح غنیسازی اورانیوم را افزایش داده است. رژیمی که میگوید دنبال بمب نیست، اکنون مواد لازم برای ساخت چند بمب را در اختیار دارد، و در عین حال از نظارت بینالمللی گریزان است. اما در همان حال، از طریق کشورهایی مانند عمان، پیامهای مذاکره ارسال میکند.
مردم ایران، که سالهاست بهای تحریمها، بیثباتی اقتصادی، سرکوب داخلی و فساد ساختاری را میپردازند، حق دارند بدانند که پشت درهای بسته چه میگذرد. نامه ترامپ و پاسخ جمهوری اسلامی، تنها یک نمونه از صدها تعامل مخفیانهای است که در سایه تبلیغات تندروانه حکومت صورت میگیرد.
در واقع، اگر جمهوری اسلامی واقعاً به گفتههای خود باور داشت، میبایست با شفافیت کامل اعلام میکرد که چه پاسخی داده، چرا مذاکره را میپذیرد اما مخفیانه، و چرا مسیر دوگانه «شعار در داخل، معامله در خارج» را همچنان ادامه میدهد.
رهبر جمهوری اسلامی بار دیگر در سخنرانی نوروزی خود خطاب به آمریکا گفت: «به جایی نمیرسید» و «سیلی میخورید». اما واقعیت این است که این سیلیها بیش از آنکه به آمریکا وارد شوند، به مردم ایران وارد شدهاند؛ در قالب تورم افسارگسیخته، بیکاری، مهاجرت گسترده نخبگان، سرکوب اعتراضات، و نابودی امید به آینده.
تاریخ قضاوت خواهد کرد که حاکمیتی که مدعی اقتدار و مقاومت بود، چگونه در عمل گرفتار ترس از شفافیت، ترس از مردم، و ترس از باز شدن گرهای بود که خود سالهاست آن را کور کرده است.
This page is also available in: English
Georgian (Georgia)
עברית
العربية
